قضاوت و اصول دادرسی ساسانیان

در ادامه جستجو برای درک شرایط زندگی مردم در زمان حکومت پادشاهان ساسانی به مقاله جالبی برخورد کردم که در وبلاگ تخصصی حقوق ایران توسط جناب آقای مسعود عرفانیان به تازگی منتشر شده است . ایشان ، با توجه به رشته تحصیلی شان ، شرایط اجتماعی زندگی ایرانیان باستان را از منظر حقوقی بررسی کرده اند.

نویسنده : مسعود عرفانیان (فارغ التحصیل کارشناسی حقوق)|پنجشنبه 1389/10/16

منبع : وبلاگ تخصصی حقوق ایران http://www.dad-law.blogfa.com

مبنای حقوق عهد ساسانی مأخوذ از کتاب اوستا و تفاسیر آن و اجماع نیکان یعنی مجموعه فتاوی علمای روحانی بوده است.ظاهراً مجموعه قانونی به معنی اخص وجود نداشته لکن از خلاصه نسکهای اوستای ساسانی که در کتاب دینکرد موجود است، چنین استنباط میشود که چندین نسک شامل مسائل حقوقی بوده است.
از آنجا که شیوه حقوقی هر جامعهای بازتاب و انعکاس روش زندگی و شرایط و اوضاع و احوال آن جامعه است، بیشک حقوق ایران در زمان ساسانیان نیز از این قاعده مستثنی نبوده است و چون در جامعه حاکم روزگار ساسانی، روحانیون قدرت بلامنازعه محسوب شده و در طبقه اول قرار داشتند حقوق و شیوه های حقوقی متأثر از این واقعیت، آمیختگی بسیار شدیدی با دین و مذهب داشته است، به طوری که دخالت روحانیون زرتشت در تمامی مسائل حقوقی به وضوح نمودار است، علت این امر نیز آن بود که دولت ساسانی از اوائل تشکیل با روحانیون زرتشتی متفق شده بود.
اصحاب دین جنبه قدسی خویش را شامل حکومت دینوی نموده بودند و خود نیز به برکت حمایت دیوانیان در همه شئون و احوال مهم زندگانی افراد ایرانی دخالت میکردند همه امور مملکتی به مشورت و پیش بینی ایشان (مغان) انجام میشد.
مغان اقتدار روحانی داشتند. دولت ایشان را حاکم بر جان و مال و عرض مردم کرده بود اجرای عقد ازدواج و صحت طلاق ، عنوان حلالزادگی و صدق تملک و سایر حقوق درید قدرت ایشان بود. همه این حقوق باعث نفوذ کامل ایشان شده بود.
در دوره ساسانی نیز همانند دوره هخامنشی، شاه در رأس قوه قضائیه قرار داشت و به مقتضای طبیعت دین پارسی که دین و اخلاق را با حقوق به معنی قضایی متحد میدانست.
عمل داوری و دادرسی در این دوره توسط روحانیون انجام میگرفت و قوه دادرسی به معنی اخص متعلق به این طبقه بوده است.
روزگار ساسانیان اوج شکوفایی و دادگری در ایران باستان به شمار میآید. ریشه دادگری و قوانین ایران باستان در این دوره را بایستی در کتاب اوستا جستجو کرد، علاوه بر آن یکی دیگر از منابع بسیار با ارزش حقوق مدنی در روزگار ساسانی ماتیکان هزار دادتستان میباشد که به خط پهلوی تألیف یافته و به نقل از تاریخ فرخ پسر بهرام نویسنده آن است.

دادگاه های زمان ساسانیان


•دادگاه شرع
•دادگاه عرف
قضات و دادرسان دادگاههای شرع از روحانیون زرتشتی بودند و قاضیان دادگاه های عرف ، افراد غیر روحانی که سواد قضایی داشتند بودند که به آنهاداذور گفته میشد.

دادگاههای اختصاصی از دو نوع دادگاه تشکیل یافته بودند:


•دادگاه ارتش
•دادگاه عشایری
در روزگار ساسانی به دلیل اینکه حساسترین مراکز دادرسی در دست روحانیون قرار داشت، سرنوشت قضایی مردم به دست آنان رقم زده میشد، زد و بندهایی که روحانیون زرتشتی با حکومت و دولتمردان داشتند چندان فضای اطمینان بخشی برای یک دادرسی ساده و دادگرانه و مردمی فراهم نمیکرد، تهمتها و برچسبهای بیدینی و پیگردهای مذهبی اندیشه ای، که به دست مغان و آخوندهای زرتشتی انجام میگرفت نشان از بی ثباتی و امنیت قضایی در روزگار ساسانی دارد.
کشف جرم و دستگیری مجرم برعهده مسؤول انتظامات شهر یا به عبارت دیگر بر عهده مسؤول شهربانی بود.
نقل شده است: «در امپراطوری ساسانی شهربانی سازمانی مؤثر و نیرومند بود. در هر محل نیرویی تحت فرماندهی افسری لایق وجود داشت. در شهرها هر واحدی تحت نظارت رئیسی بود به نام کوئبان.
کوئبان مسؤول انتظامات شهر بود و هر کجا که جرمی اتفاق میافتاد دستگیری مجرم و کشف جرم با او بود. این افسر شهربانی قانون دادرسی و روش محاکم را میدانست و احکام و قرارهای محکمه را اجرا میکرد.
اثابت دعاوی جزایی و شناختن هویت بزهکاران به عهده او بود. هنگامی که پرونده نزد قاضی میآمد، قاضی دقیقاً به کیفیت دستگیری متهم و زمان ارتکاب جرم و مدت توقیف متهم رسیدگی میکرد و اگر اختلافی در این امور مشهود وی می افتاد از افسر شهربانی علت را میپرسید و اگر متهم به نظر این قاضی بیگناه میآمد فوراً به آزادی وی دستور میداد.»
در خصوص مبانی حقوقی عهد ساسانی باید گفت که کتاب «اوستا» و تفاسیر آن و همچنین مجموعه فتاوی علمای روحانی تشکیل دهنده آن مبانی بوده اند.

  
نویسنده : محمد محمدی ; ساعت ۱:۱۳ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۱٤ بهمن ۱۳۸٩
تگ ها : عمومی

اوضاع ایران اواخر دوره ساسانیان

برای پیدا کردن جواب پرسشی که در مطلب 17/10/1389 مطرح کردم با استفاده از موتور جستجوی گوگل " اوضاع ایران اواخر دوره ساسانی  " رو جستجو کردم و اتفاقا اولین نتیجه ای که نمایش داده شد مقاله جالب آقای یدالله حاجی زاده در سایت پژوهشکده باقرالعلوم به آدرس www.pajoohe.com  بود که بدون دخل و تصرف در ادامه منتشر می کنم :

عنوان  :  اوضاع ایران اواخر دوره ساسانیان
نویسنده :  یدالله حاجی زاده
منبع : سایت پژوشکده باقرالعوم به آدرس www.pajoohe.com

حکومت ساسانیان که پس از «اشکانیان» روی کار آمد، از سال 226 میلادی تا 639 میلادی [1] به مدت چهار قرن تداوم یافت. بدون شک وضعیت جامعه ایران اواخر دوره ساسانی بسیار آشفته و نگران کننده بود. برخی از پژوهشگران معتقدند آغاز انحطاط و سقوط ساسانیان از دوره انوشیروان به بعد آغاز می­شود. دکتر مفتخری در این رابطه می­نویسد: «اگر عصر انوشیروان را نقطه اوج قدرت ساسانیان به شمار آوریم باید گفت: شمارش معکوس سقوط آنان نیز از همین نقطه آغاز شد... اصلاحاتی که در این دوره انجام شد، در جهت منافع طبقات فرو دست جامعه نبود و حتی بیش از گذشته بحران را در تمام جوانب به خصوص در مسائل سیاسی و اجتماعی عمیق نمود و زمینه­های شکست ساسانیان و پیروی اعراب مسلمان را فراهم کرد.»[2] شکی نیست که عوامل متعددی دست به دست هم داده بود و موجبات ضعف این امپراتوری بزرگ را فراهم ساخته بود. اوضاع اجتماعی نگران کننده بود. وضعیت سیاسی به علل مختلفی من جمله درگیری­های داخلی برای کسب قدرت، متشنج بود. برخوردهای نظامی با رومیان بر ضعف حکومت می­افزود، علاوه بر این­ها اوضاع دینی و تعصبات مذهبی نیز بر مشکلات این دوره افزوده بود. ما در این مقاله به بررسی هر یک از این موارد پرداخته و تلاش می­کنیم وضعیت ایران را در این دوره مورد بررسی و ارزیابی قرار دهیم.

 
وضعیت اجتماعی
   جامعه ایران در دوره ساسانی یک جامعه طبقاتی بود. عبور از طبقه­ای به طبقات بالاتر تقریبا امری محال بود.[3]
   شهید مطهری در این رابطه می­نویسد: «اوضاع اجتماعی آن روز ایران یک اجتماع طبقاتی عجیب بود. با همه عوارض و آثاری که در این گونه اجتماعات هست. تا آنجا که حتی آتشکده­های طبقات مختلف با هم فرق داشت. طبقات بسته بود. هیچ کس حق نداشت از طبقه­ای وارد طبقه دیگر شود. کیش و قانون آن روز هرگز اجازه نمی­داد که یک بچه کفش دوز یا کارگر بتواند با سواد شود. تعلیم و تربیت تنها در انحصار اعیان زادگان و موبدزادگان بود.»[4]
عبدالحسین زرین کوب نیز می­نویسد: «در جامعه ساسانی هر فرد و خانواده دارای جایگاه و مقامی خاص بود و هیچ کس نمی­توانست خواهان درجه­ای برتر از آن که بنا به مقتضات به او تعلق داشت، باشد. پیشه­وران در شهرها و کشاورزان در روستاها، پست­ترین طبقات به شمار می­آمدند، دبیران و ارتشیان در طبقات بعدی بودند و طبقه آذربانان و روحانیون زرتشتی بعد از آنها بودند. خاندان ساسانی برترین طبقات بودند...».[5]
   در دوره ساسانیان روستائیان بی آنکه مزد و پاداشی بگیرند در سپاه خدمت می­کردند. شهریان وضع بهتری داشتند. آنها نیز مانند روستائیان گزیت «جزیه» یا مالیات سرانه می­دادند؛ اما از خدمت در سپاه معاف بودند.[6] نامعلوم بودن پایه مالیاتی که هر شخص می­بایست بپردازد، بهانه­ای برای اخاذی و زیاده ستانی­ها به دست می­داد.»[7]
   «سیاست دشوار مالیاتی که اواخر حکومت ساسانی و در دوره خسرو پرویز در جهت تامین هزینه جنگ اعمال شد، فشار کمرشکنی بر رعایا تحمیل نمود تا آنجا که به روایت تاریخ قم «مردم هلاک شدند و خراب گشتند تا غایت که کنیزکی به درهمی می­فروختند.»[8] محققان همین امر را از علل ضعف و نهایتا شکست ساسانیان دانسته­اند.
   دکتر علمداری می­نویسد: «گسترش وسیع فاصله طبقاتی از یک سو و فساد دستگاه حکومتی و بی­توجهی به نیازمندی­های مردم از سوی دیگر زمینه­های شکست ساسانیان را فراهم کرد.»[9]
  «امتیاز طبقاتی و محروم بودن عده کثیری از مردم ایران از حق مالکیت، ناچار اوضاع خاصی پیش آورده بود و به همین جهت جامعه ایرانی، در دوره ساسانی هرگز متحد و متفق­الکلمه نبود. توده­های عظیم مردم همیشه ناراضی و نگران و محروم زیسته­اند.»[10]
 
اوضاع سیاسی
  وضعیت سیاسی اواخر دوره ساسانی روز به روز آشفته­تر می­شد. هر چند در دوره خسرو پرویز (590- 628 م.) هنوز مرکزیت سیاسی حکومت ساسانی حفظ شده بود؛ اما در همین دوره ضعف حکومت ساسانیان آشکار گشت. «خسرو پرویز با نابود کردن خاندان بنی­لخم در راستای تمرکز هر چه بیشتر قدرت، علاوه بر در هم شکستن سد حائل میان ایرانیان و اعراب، موجبات عبور آنان را از مرزها فراهم آورد و سرانجام این امر به شکست ساسانیان از اعراب در جنگ ذی­قار انجامید و ضعف ساسانیان برای اقوام عرب آشکار شد تا آنجا که «نولدکه» این جنگ را پیش درآمدِ پیروزی­های بعدی اعراب مسلمان تلقی می­کند.»[11] مرگ خسرو پرویز موجب غلیان هوی و هوس و طغیان حرص و آز شد، و قدرت دودمان پادشاهی به علت سلطنت بی­دوام و مستعجل جانشینان خسرو ضعیف و بی­مایه گشت.»[12] در فاصله 4 سال، ایران تقریبا 10 شاهنشاه دید.[13] محققان دوره قباد دوم تا اردشیر سوم 628 تا 630 را دوره برادر کشی و نقصان مشروعیت پادشاهی نامیده­اند.[14] قباد دوم برای تثبیت حکومتش یکی از اصلی­ترین دلائل سقوط ساسانیان را رقم زد. یکی از ویران­گرترین اعمال او در هفت یا هشت ماه حکومتش، برادر کشی او به سال 628م بود. او برای حفظ موقعیت خودش همه شانزده یا هفده برادر خود را کشت.»[15]
   ابوعلی مسکویه می­نویسد: «جانشینان خسرو پرویز غالبا مردانی بی­کفایت بودند و رسم شاهزاده و برادرکشی سنت رایج دربار بود. پس از شیرویه هفت پادشاه به فاصله سه سال روی کار آمدند. بیشتر آنها بازیچه دست سرداران و بزرگان بودند. آخرین پادشاه این سلسله یزدگرد سوم مردی کم سن و سال بود که توان مقابله با مسلمانان را نداشت چرا که خود او نیز بازیچه دست بزرگان دولت بود.»[16]
   زرین­کوب در خصوص دوره پس از خسرو پزویز می­نویسد: «فتنه­ای که دست شیرویه را به خون پدر آلوده ساخت از نیرنگ سپاهیان و روحانیان بود. از آن پس این دو طبقه چنان سلطنت را بازیچه خویش کردند که دیگر از آن جز نامی باقی نمانده بود. سرداران سپاه مانند شهر براز، پیروز و فرخ هرمز، همان راهی را که پیش از آنها بهرام چوبین رفته بود، پیش گرفتند و هر یک چند روز تخت و تاج را غصب کردند. اردشیر خردسال پسر شیرویه، و پوران دخت و آذر میدخت نیز قدرت آن را نداشتند که از نفوذ و مطامع سرداران بکاهند. چند تن دیگر نیز که بر این تخت لرزانِ بی­ثبات بر آمدند، یا کشته شدند و یا از سلطنت خلع شدند. ...»[17]
   جنگ­های ایران و روم نیز بر موجبات ضعف ساسانیان در این دوره افزوده بود. آرتور کریستن سن می­نویسد: «تعدیات و جنگ­های خسرو پرویز ایران را فقیر کرد و شکست­های سنوات اخیر جنگ ایران و روم ضربتی هولناک بر این کشور وارد آورد.»[18] «جنگ­های بیهوده خسرو پرویز جز آن که خزانه مملکت را تهی کند نتیجه­ای نداد.»[19]
  تقریبا تمامی پژوهش­گران بر این عقیده­اند که جنگ­های ایران و روم از علل عمده ضعف هر دو دولت در این زمان بوده است. احسان یار شاطر می­نویسد: «فرسایش و تحلیل امپراتوری ایران و بیزانس، پس از سال­ها جنگ­های متعدد، دلیل عمده پیروزی اعراب ذکر شده است. بررسی کلی مناسبات دیر پای میان دو امپراتوری بزرگ این نظر را تقویت می­کند.»[20] «ایران به مدت 24 سال ( 604 تا 628م) در جنگ با امپراتوری روم شرقی (بیزانس) بود این جنگ هر دو طرف را به شدت بی­بنیه کرد و شرایط مساعدتری را برای قوای اعراب فراهم آورد که بر هر دو نیرو غلبه کند.»[21]
                                                            
اوضاع دینی
   دین رسمی در دوره ساسانیان دین «زرتشتی» بود این دین به شدت دچار تباهی و فساد شده بود و خرافات زیادی در آن وارد شده بود. شهید مطهری می­نویسد: «دین زرتشت به قدری در دست موبدها (روحانیون زرتشتی) فاسد شده بود که ملت با هوش ایران هیچ گاه نمی­توانست از روی صمیم قلب به آن عقیده داشته باشد و حتی اگر اسلام در آن زمان به ایران نیامده بود، مسیحیت به تدریج ایران را مسخر می­­کرد و زرتشتی­گری را از میان می­برد.»[22]
   «در این عصر روحانیت زرتشتی هیچ پیام امید بخشی نداشت و مراسمات مذهبی چیزی جز تشریفات نبود. از آغاز تشکیل دولت ساسانی هر روز آتشکده­ها و موبدان (روحانیون زرتشتی) حریص­تر می­شدند. اینان که خود از خاندان­های توان­گر بودند. قدرت و ثروت، آنان را به فساد می­کشانید. از این رو بود که آئین مسیحیت رفته رفته در ایران در حال نفوذ بود.»[23]
زرین­کوب آورده است: «در پایان سلطنت انوشیروان ایران وضعی سخت متزلزل داشت... روحانیت روی در فساد داشت. فسادی که در وضع روحانی بود از قدرت نفوذ موبدان بر می­خواست. تشت و اختلاف در عقاید و آراء پدید آمده بود. موبدان در ریا و تعصب و دروغ و رشوه غرق بودند. مزدک و پیش از او مانی برای آن که تحولی در اوضاع روحانی و دینی پدید آورند کوشش کردند؛ اما نتیجه­ای نگرفتند. کار مزدک با مقاومت روحانیان و مخالفت سپاهیان مواجه شد و موجب فتنه و تباهی گشت. رأی و تدبیر انوشیروان که با خشونتی بی­اندازه توام بود، این فتنه را به ظاهر فرو نشاند؛ اما عدالتی که در افسانه­ها به او نسبت داده­اند نتوانست ریشه ظلم و فساد را یکسر از بن در آورد. از این رو با مرگ او باز روحانیون و سپاهیان سر به فتنه­گری بر آوردند.»[24]
   به هر حال «از نظر دینی وضعیت نامساعدی به وجود آمده بود. دستگاه دینی در حکومت ادغام شده بود. و موبدان زرتشتی در سیاست­گذاری دولت و سرکوب مخالفان به خصوص مخالفان دینی نقش بارزی ایفا می­کردند. بنابراین دستگاه دینی نیز همراه دستگاه حکومتی به فساد اخلاق کشیده شده بود. حکومت حمایت مردمی، و دین مشروعیت خود را از دست داده بود.»[25] مردم ایران از فشار و تجاوزات روحانیان زرتشتی اندک اندک بیزار شده بودند و تلاش می­کردند خود را از زیر بار این ناملایمات بیرون بکشند به همین جهت در مقابل طریقه رسمی زرتشتی دو طریقه دیگر در میان زرتشتیان پیدا شده بود. 1- طریقه زروانیان 2 – طریقه کیومرثیان.[26]
  به نظر می­رسد آشکار شدن طریقه مانوی که از سال 228میلادی در ایران رواج یافته بود همچنین طریقه مزدکی که از سال 497میلادی در ایران اعلام شده بود، در واقع اعتراضی بود به انحرافات و بدعت­ها در طریقه رسمی زرتشتی و البته این آیین­ها از طرفداران بسیاری در ایران برخوردار بودند. وجود این نهضت­های دینی(مانوی و مزدکی) از عمده­ترین دلائل ضعف ساسانیان شمرده شده است عاملی که به شکاف بیشتر در جامعه منجر شد. [27]
    رواج خرافات در آئین زرتشتی کاملا مشاهده می­شد. در دوره ساسانیان و در آئین زرتشتی آتش، دختر خورشید شناخته می­شد.[28] آتش اجاق هرگز نمی­بایست خاموش شود و نور آفتاب هرگز نبایستی بر آتش بتابد و آب با آتش نبایستی ملاقات نماید و ظروف فلزی نمی­بایست زنگ بزند؛ زیرا که فلزات مقدس بودند. چیزی که در تطهیر موثرتر از آب محسوب می­شد، بول گاو بود.[29]
 
وضعیت علوم در دوره ساسانی
 به نظر می­رسد تنها مرکز علمی مهم در دوره ساسانیان «جندی شاپور» بوده است. «این مرکز علمی در نزدیکی شهر اهواز بوده و تاریخی کهن دارد که به دوران­های ما قبل تاریخ می­رسد».[30]
   هر چند برخی از پادشاهان ایران به این مرکز علمی توجه کردند؛ اما به نظر می­رسد به طور کلی در دوره ساسانیان چندان توجهی به علم نشده است. دکتر زرین­کوب می­نویسد: «در ایران علاقه خسرو انوشیروان به معرفت و فکر یک دولت مستعجل بود و باز تعصباتی که برزویه طبیب در مقدمه کلیله و دمنه  با آن اشارت دارد، هر نوع احیاء معرفت را در این سرزمین غیر ممکن می­کرد.»[31]
 برزویه طبیب در مقدمه کلیله و دمنه آورده است: «کارهای زمانه میل به عقب گرد دارد، خیرات از میان مردم رخت بر بسته است، افعال ستوده و اقوال پسندیده کهنه شده است و راه راست بسته شده، راه ضلالت باز، عدل ناپیدا و ظلم و جور ظاهر، علم متروک و جهل معلوم، دنائت مستولی شده و کرم و مروت منزوی گشته و...».[32]
   همه عوامل مذکور موجبات ضعف این امپراتوری بزرگ را فراهم کرده بود. به گونه­ای که اعراب مسلمان برای شکست دادن ایرانیان با دشواری چندانی روبرو نشدند. نارضایتی ایرانیان از حکومت ساسانی و جاذبه آموزه­های اسلامی و رفتار برادرانه و عادلانه مسلمانان سبب جلب بسیاری از آنان به دین اسلام شد و سرانجام تمامی مناطق ایران به دست اعراب مسلمان فتح شد.


[1]. علمداری، کاظم، چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت، تهران، توسعه، 1388، شانزدهم، ص 311.
[2]. مفتخری، حسین، تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا پایان طاهریان، تهران، سمت، 1387، چهارم، ص 7
[3]. کلمان هوار، ایران و تمدن ایرانی، ترجمه حسن انوشه، تهران، امیر کبیر، 1386، پنجم، ص 127.
[4]. مطهری، مرتضی؛ خدمات متقابل ، تهران، صدرا، 1385، سی و دوم، ص 89.  
[5]. زرین کوب، عبدالحسین؛ تاریخ ایران بعد از اسلام، تهران، امیر کبیر، 1355، دوم، ج1، ص163- 164.  مفتخری، حسین؛ پیشین، ص 10 به نقل از تاریخ قم ص 180.  
[6]. کلمان، هوار، پیشین، ‌ص168. 
[7]. کلمان هوار، پیشین، ص 180.  
[8]. مفتخری، حسین؛ پیشین، ص 10 به نقل از تاریخ قم ص 180.  
[9]. علمداری، کاظم؛ پیشین، ص 302- 303.
[10]. مطهری، مرتضی؛ پیشین، ص168  به نقل از سعید نفیسی، تاریخ اجتماعی ایران، ج2، ص46- 47. 
[11]. مفتخری، حسین، پیشین، ص 9  به نقل از تئودور نولد که،  تاریخ ایرانیان و عرب ها در زمان. ساسانیان ص 419 .
[12]. کریستین سن ، آرتور، ایران در زمان ساسانیان، تهران، دنیای کتاب، 1374، نهم، ص645 .
[13]. کریستین سن، آرتور، پیشین، ‌ص648.
[14]. دریایی، تورج؛ سقوط ساسانیان ترجمه منصوره اتحادیه و فرحناز امیر خانی، تهران، نشر تاریخ ایران، 1381، ص56.
[15]. دریای، تورج، پیشین، ص56.
[16]. ابوعلی مسکویه، تجارب الامم، تهران، سروش، اول، 1375، ج1 ، ص 140- 141 .
[17]. زرین کوب، دو قرن سکوت، تهران، سخن، 1388، بیست و یکم، ص 55 .
[18]. کریستین سن، پیشین، ص 645.
[19]. زرین کوب، دو قرن سکوت، پیشین، ص55.
[20]. احسان یار شاطر و دیگران، تاریخ ایران  از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان ، ترجمه حسن انوشه، تهران، امیر کبیر، 1380، ص 269. 
[21]. علمداری، کاظم؛ پیشین، ‌309 .
[22]. مطهری، مرتضی، پیشین، ص89.  
[23]. زرین کوب، عبدالحسین؛ تاریخ ایران بعد از اسلام، پیشین، ج1، ص.159  
[24]. زرین کوب، عبدالحسین؛ دوقرن سکوت، پیشین، ص54- 55.
[25]. علمداری، کاظم؛ پیشین، ‌303.
[26]. مطهری، مرتضی، پیشین، ص190  به نقل از تاریخ اجتماعی ایران ، ‌ج2، ص 24-20 . 
[27]. علمداری، کاظم؛ پیشین، ‌311.
[28]. مطهری، مرتضی، پیشین، ص190  تعظیم ، تقدیس و پرستش آتش یکی از مسائل مهم و قابل توجه درباره نظام فکری و اعتقادی و علمی زرتشتیان مقارن ظوهر اسلام محسوب می شد.همان ص 210 .
[29]. مطهری، مرتضی، پیشین، ص190  - 192.
[30]. نصر سید حسین؛ علم و تمدن در اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1386، سوم، ص194.
[31]. زرین کوب، عبدالحسین؛ کارنامه اسلام، تهران، امیر کبیر، 1380، هشتم، ص 12.
[32]. زرین کوب، عبدالحسین؛ تاریخ ایران بعد از اسلام، پیشین، ج1، ص 157- 158.

 

  
نویسنده : محمد محمدی ; ساعت ۱٢:۳۱ ‎ق.ظ روز جمعه ٢٤ دی ۱۳۸٩
تگ ها : عمومی

واقعیت کدام است ؟

اخیرا در تعداد زیادی از پایگاه های اینترنتی و برخی از شبکه های تلویزیونی ماهواره ای مطالبی منتشر می شود مبنی بر این که قبل از حمله اعراب مسلمان به ایران ، ایرانیان در صلح و آرامش مشغول به زندگی در آرمان شهری بودند که وعده آن در قرآن به مسلمانان داده شده بود و از این راه به این نتیجه می رسند که تمامی مشکلات ایران و ایرانی ناشی از اسلام است پس بهتر است به آیینی بازگردند که ١۴٠٠ سال پیش با حمله اعراب از آن جدا شدند  .

این ادعا پرسشهایی را برای من ایجاد کرده است نظیر اینکه آیا واقعا ایرانیان عهد ساسانی در گوشه ای از بهشت زندگی می کردند؟ یا واقعا دلیل پیروزی اعراب بر ایرانیان وحشی گری و خون خواری جنگجویان عرب و  خیانت تعدادی از عمال اعراب بود؟ و ...

امیدوارم هم میهنانم چه موافقان این ادعا و چه مخالفان آن بنده را در دستیابی به مدارکی مستند برای رهایی از این سردرگمی یاری دهند. 

  
نویسنده : محمد محمدی ; ساعت ۱٢:۱٢ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٧ دی ۱۳۸٩
تگ ها : عمومی